Tại buổi tọa đàm “Góp ý sửa đổi Luật An toàn thực phẩm: Chặn thực phẩm bẩn từ gốc” do Báo Pháp luật TP.HCM tổ chức, đại diện Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TP.HCM (FFA) bà Lý Kim Chi đã mang đến góc nhìn sắc bén từ thực tiễn doanh nghiệp, đồng thời hiến kế các nội dung cốt lõi xây dựng mô hình quản lý an toàn thực phẩm (ATTP) hiện đại, minh bạch và phù hợp với thông lệ quốc tế trong đề xuất sửa đổi Luật ATTP. Trước những thách thức ngày càng phức tạp của thị trường, đại diện FFA nhận định vấn đề cốt lõi hiện nay không còn đơn thuần là "quản chặt hơn" bằng thủ tục hành chính, mà là phải quản lý đúng trọng tâm rủi ro và tối ưu hóa hiệu quả thực thi.
Tránh "bẫy" gom đầu mối cơ học làm phình bộ máy.
Về định hướng sửa đổi Luật ATTP, FFA bày tỏ sự đồng thuận với việc tiếp tục duy trì mô hình quản lý nhà nước như Luật ATTP năm 2010 hiện nay, lấy Bộ Y tế và Cục An toàn thực phẩm làm đầu mối điều phối chung. FFA cho rằng, trong bối cảnh hạ tầng kỹ thuật và năng lực phối hợp liên ngành tại nhiều địa phương chưa đồng bộ, một sự xáo trộn quá lớn về mô hình tổ chức ở giai đoạn chuyển tiếp sẽ gây đứt gãy, tác động tiêu cực đến dòng chảy sản xuất – kinh doanh của doanh nghiệp. Đáng chú ý, đại diện FFA nhấn mạnh: “Vấn đề không nằm ở việc gom toàn bộ sản phẩm thực phẩm về một cơ quan quản lý, mà là phải xây dựng được một hệ thống quản trị ATTP thống nhất, liên thông và minh bạch trên nền tảng dữ liệu quốc gia chung”.
Phân tích từ thực tế, chuỗi an toàn thực phẩm kéo dài từ trang trại đến bàn ăn, gắn liền với chức năng chuyên ngành của nhiều Bộ: Ngành Nông nghiệp quản lý chăn nuôi, trồng trọt, chất cấm; ngành Công Thương quản lý lưu thông, thương mại; lực lượng Công an xử lý gian lận, hàng giả. Kinh nghiệm từ các quốc gia tiên tiến như Hoa Kỳ hay Pháp cũng đều áp dụng mô hình liên ngành này. Do đó, việc cố tình tập trung đầu mối bằng cơ học sẽ có nguy cơ làm phình bộ máy, phát sinh thủ tục nhưng hiệu quả không tương xứng, đi ngược lại chủ trương tinh gọn – hiệu năng – hiệu lực của Đảng và Nhà nước.
Mục tiêu sửa đổi Luật ATTP lần này phải hướng đến một thể chế thông minh: Giảm chi phí tuân thủ cho người làm đúng, nâng cao năng lực hậu kiểm và xử phạt thật nghiêm các hành vi cố tình vi phạm để trục lợi. Một chính sách ATTP tốt là chính sách vừa bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng, vừa tạo không gian và động lực để ngành thực phẩm Việt Nam phát triển minh bạch, bền vững và tiệm cận xu thế quốc tế.
FFA kiến nghị Bộ Y tế chủ trì xây dựng Hệ thống dữ liệu ATTP quốc gia dùng chung, các Bộ ngành liên quan cùng tham gia đồng quản trị và liên thông dữ liệu theo nguyên tắc “khai một lần – sử dụng nhiều lần”, vừa giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, vừa bảo mật tuyệt đối bí mật kinh doanh.
Cẩn trọng khi nhân rộng mô hình Sở An toàn thực phẩm
Đối với đề xuất thành lập Sở An toàn thực phẩm tại các địa phương, FFA khuyến nghị cần được đánh giá rất kỹ về hiệu quả thực tiễn trước khi triển khai diện rộng. Nếu chỉ sáp nhập cơ học các bộ phận từ nhiều sở để hình thành một cơ quan mới mà không giải quyết được bài toán liên thông dữ liệu và phối hợp hành động thì chỉ làm tăng thêm tầng nấc trung gian. Mô hình này có thể phù hợp với các siêu đô thị có mật độ giao thương đặc thù như TP.HCM, nhưng đối với các địa phương khác, việc duy trì đầu mối tại Sở Y tế sẽ bảo đảm tính ổn định cao hơn. Quan trọng nhất vẫn là hiệu quả phối hợp thực chất, chứ không phải tăng thêm đầu mối tổ chức.
Song song đó, FFA ủng hộ mạnh mẽ việc tăng cường năng lực giám sát ATTP tại cấp xã, phường theo hướng gắn với lĩnh vực y tế và quản lý đời sống dân cư. Đây là lực lượng "gần dân, sát thực tiễn", đóng vai trò cốt lõi trong việc kịp thời phát hiện và xử lý các nguy cơ phát sinh ngay từ gốc rễ như tại các chợ dân sinh, bếp ăn tập thể hay hàng quán nhỏ lẻ.
Chuyển mạnh từ "tiền kiểm" sang hậu kiểm rủi ro hiện đại
Nhìn nhận về các vụ việc vi phạm về thực phẩm giả, thực phẩm bẩn hay gian lận trên không gian mạng thời gian qua, FFA thẳng thắn chỉ ra rằng phần lớn không xuất phát từ tinh thần cải cách, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm của Nghị định 15/2018, mà chủ yếu nằm ở khoảng trống trong khâu tổ chức thực thi, năng lực hậu kiểm và truy xuất nguồn gốc.
Một chính sách quản lý hiện đại không nên đi theo hướng tăng thêm thủ tục đại trà, gây khó dễ cho cộng đồng doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc, mà phải tập trung nguồn lực vào các nhóm sản phẩm và lĩnh vực có nguy cơ cao đối với sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là thực phẩm tươi sống, chuỗi cung ứng nhỏ lẻ và hàng hóa lưu thông trên môi trường thương mại điện tử, mạng xã hội.
BAN TRUYỀN THÔNG FFA.
